اقتصاد ایران وارد مرحله‌ای شده که دیگر نمی‌توان تورم را صرفاً با رشد نقدینگی توضیح داد. تورم نقطه‌به‌نقطه اردیبهشت ۱۴۰۵ به حدود ۸۴ درصد رسیده؛ رقمی که بالاترین سطح ثبت‌شده طی چند دهه اخیر محسوب می‌شود. همزمان تورم ماهانه نیز در ماه‌های اخیر به سطوحی بی‌سابقه رسیده و در اردیبهشت به ۸.۸ درصد ثبت شده است. رشد شدید قیمت کالاهای اساسی از جمله افزایش ۲۶۷ درصدی قیمت روغن و رشد ۱۶۹ درصدی قیمت گوشت و مرغ نشان می‌دهد فشار تورمی بیش از همه متوجه سبد مصرفی خانوارها شده است.

در چنین شرایطی، مسیر آینده تورم بیش از هر چیز به وضعیت روابط خارجی، دسترسی به منابع ارزی، تجارت خارجی و توان اقتصاد در تأمین کالاها و نهاده‌های تولید وابسته خواهد بود.

در سناریوی نخست، فرض بر توافق ایران و آمریکا و کاهش بخشی از تحریم‌هاست. در این وضعیت دسترسی به ارز و تجارت خارجی بهبود پیدا می‌کند، اما هزینه‌های بازسازی، رشد نقدینگی و آسیب‌های واردشده به بخش تولید همچنان پابرجا خواهند بود. حتی اگر تورم ماهانه به حدود ۲.۵ درصد کاهش یابد، تورم نقطه‌به‌نقطه تا پایان سال همچنان در محدوده ۵۰ درصد قرار خواهد گرفت. به بیان دیگر، بهترین سناریو نیز به معنای بازگشت تورم به بالاترین سطوحی است که اقتصاد ایران در سال‌های گذشته تجربه کرده بود.

در سناریوی دوم، آتش‌بس برقرار می‌ماند اما تحریم‌ها تغییری نمی‌کنند و اقتصاد به شرایط پیش از جنگ بازمی‌گردد. در این وضعیت محدودیت‌های ارزی، هزینه‌های بالای واردات و دشواری تأمین مواد اولیه ادامه خواهد داشت. اگر میانگین تورم ماهانه در محدوده ۵ درصد باقی بماند، تورم نقطه‌به‌نقطه می‌تواند به نزدیکی ۱۰۰ درصد برسد و حتی در صورت تعدیل در ماه‌های پایانی سال نیز در محدوده ۸۰ تا ۹۰ درصد تثبیت شود؛ یعنی بیش از دو برابر میانگین تورم سال‌های اخیر اقتصاد ایران.

اما سناریوی سوم، بدبینانه‌ترین تصویر ممکن را ترسیم می‌کند؛ شرایطی که در آن علاوه بر تداوم تحریم‌ها، محدودیت‌های تجاری و دریایی نیز تشدید شود. در این حالت دسترسی به ارز، واردات کالا و تأمین مواد اولیه با اختلال جدی مواجه خواهد شد. اگر تورم ماهانه در محدوده ۱۰ درصد باقی بماند، تورم نقطه‌به‌نقطه می‌تواند به حدود ۲۰۰ درصد برسد؛ به این معنا که سطح عمومی قیمت‌ها در پایان سال تقریباً سه برابر سال قبل خواهد شد.

نکته مهم این است که در هر سه سناریو، حتی خوش‌بینانه‌ترین آنها، اقتصاد ایران همچنان با تورم بسیار بالا مواجه خواهد بود. تفاوت اصلی نه میان تورم و ثبات، بلکه میان تورم بسیار بالا، تورم شدید و تورم بی‌سابقه است.