به گزارش منشوراقتصاد از مدیریت ارتباطات گروه فولاد مبارکه؛ محمد ناظمی هرندی، مدیرعامل شرکت فنی و مهندسی فولاد مبارکه، در پنل تخصصی «فولاد ایران؛ از قدرت تولید به قدرت فناوری» که با محوریت «راهبردهای توسعه فناوری، سرمایه‌گذاری و خلق ارزش در صنعت فولاد» به همت اندیشکده فولاد آینده برگزار شد، با تأکید بر ضرورت تسلط صنایع بر فناوری‌های مورد استفاده خود، تکمیل دانش مهندسی پایه و فلسفه طراحی تجهیزات کلیدی را از اولویت‌های راهبردی فولاد مبارکه عنوان کرد و گفت: این شرکت با شناسایی شکاف‌های دانشی و بهره‌گیری از ظرفیت متخصصان داخلی، مسیر دستیابی به دانش طراحی و احداث تجهیزات کلیدی فولادسازی، از جمله کوره قوس الکتریکی را دنبال می‌کند.

تسلط بر فناوری؛ پیش‌شرط تبدیل‌شدن به سازمان یادگیرنده

محمد ناظمی هرندی، مدیرعامل شرکت فنی و مهندسی فولاد مبارکه، با اشاره به سه پرسش اساسی درباره چرایی دستیابی به فناوری، مفهوم صاحب فناوری شدن و چگونگی تحقق آن اظهار کرد: از نگاه فردی که بیش از ۲۰ سال در صنعت فعالیت داشته است، یکی از ویژگی‌های اساسی سازمان یادگیرنده، تسلط بر فناوری‌های مورد استفاده خود است. همان‌طور که سازمان‌ها، کشورها و افراد باید روحیه یادگیری داشته باشند، سازمانی که در مسیر یادگیری و تعالی حرکت می‌کند نیز ناگزیر است بر فناوری خود تسلط پیدا کند.

وی افزود: اگر فولاد مبارکه می‌خواهد یک سازمان یادگیرنده باشد، باید بر فناوری‌هایی که در فرایندهای تولیدی خود به کار می‌گیرد، تسلط داشته باشد. در غیر این صورت، مجموعه فرایندها و رویکردهای آن برای تحقق یادگیری سازمانی کامل نخواهد شد. حتی توانایی بهره‌برداری مطلوب نیز بدون چنین تسلطی محدود می‌ماند و یک مجموعه تنها تا سطح مشخصی می‌تواند بهره‌بردار خوبی باشد.

ناظمی هرندی با بیان اینکه سازمان‌ها نیز مانند انسان‌ها مسیر رشد و تعالی را طی می‌کنند، گفت: صنعت فولاد کشور نیز چنین مسیری را پشت سر گذاشته است. زمانی در کشور فولاد تولید نمی‌شد، اما به‌تدریج با راه‌اندازی ذوب‌آهن، فولاد خوزستان و فولاد مبارکه، ظرفیت تولید و بهره‌برداری ایجاد شد. در مراحل ابتدایی، حتی برای بهره‌برداری از این واحدها به متخصصان خارجی نیاز داشتیم، اما به‌مرور توانستیم در این حوزه متخصص شویم.

وی ادامه داد: مسئله امروز این است که چگونه می‌توانیم از مرحله بهره‌برداری تخصصی فراتر برویم، توان بهره‌برداری خود را ارتقا دهیم و جایگاه بالاتری در صنعت به دست آوریم. بررسی شرکت‌هایی که امروز آن‌ها را به‌عنوان الگو و معیار مقایسه در نظر می‌گیریم، نشان می‌دهد این مجموعه‌ها به بهره‌برداری تخصصی بسنده نکرده‌اند، بلکه به حوزه فناوری مرتبط با کسب‌وکار اصلی خود وارد شده‌اند.

مدیرعامل شرکت فنی و مهندسی فولاد مبارکه با اشاره به تجربه شرکت پوسکو کره جنوبی تصریح کرد: گاهی جوان‌بودن صنعت فولاد کشور به‌عنوان یکی از دلایل فاصله موجود مطرح می‌شود. با این حال، ذوب‌آهن ایران و شرکت پوسکو تقریباً در یک دوره فعالیت خود را آغاز کردند. امروز باید ببینیم پوسکو در چه جایگاهی قرار دارد و ما کجا ایستاده‌ایم. به اعتقاد من، این شرکت مراحل رشد و توسعه را سریع‌تر و کامل‌تر طی کرده است و ما نیز می‌توانستیم تاکنون این مسیر را پشت سر گذاشته باشیم.

توسعه فناوری؛ راهبردی برای ایجاد تمایز رقابتی

ناظمی هرندی با اشاره به تغییر شرایط رقابتی صنعت فولاد اظهار کرد: یکی از اتفاقات مثبت دوره جدید در صنعت فولاد، تعریف چند راهبرد کلیدی برای ایجاد تمایز نسبت به رقبا بوده است. فولاد مبارکه دیگر در شرایط گذشته فعالیت نمی‌کند که رقیب جدی نداشته باشد. امروز رقابت در صنعت فولاد افزایش یافته و این موضوع در عرصه بین‌المللی به‌مراتب جدی‌تر است.

وی افزود: در چنین شرایطی، توسعه فناوری، حرکت به سمت صاحب فناوری شدن و ایجاد شرکت‌ها یا ساختارهای مشابه فولاد مبارکه به‌عنوان راهبردهای کلیدی مطرح شده‌اند. این راهبردها ساده نیستند و تحقق آن‌ها مستلزم تغییر رویکردها و متناسب‌سازی شیوه فعالیت سازمان با ویژگی‌های راهبردهای جدید است.

مدیرعامل شرکت فنی و مهندسی فولاد مبارکه با تأکید بر ضرورت تعریف دقیق مفهوم توسعه فناوری گفت: زمانی که توسعه فناوری را به‌عنوان یک راهبرد مطرح می‌کنیم، ابتدا باید مشخص کنیم منظورمان از فناوری چیست. از گذشته در فولاد مبارکه فناوری در قالب سخت‌افزار، نرم‌افزار و مغزافزار و در سطوح مختلف تعریف می‌شد.

وی ادامه داد: فناوری تنها به یک تجهیز یا فرایند محدود نمی‌شود. گاهی درباره یک فرایند صحبت می‌کنیم، گاهی یک تجهیز را مدنظر داریم و گاهی توانایی ساخت تجهیزات یک کارخانه و نصب آن‌ها نیز بخشی از فناوری محسوب می‌شود. حتی بهره‌برداری مطلوب از یک مجموعه صنعتی نیز بخشی از فناوری است.

بنابراین با سطوح مختلفی از فناوری مواجه هستیم که باید در تعریف راهبرد توسعه فناوری مورد توجه قرار گیرند.

ظرفیت‌های داخلی توسعه یافته‌اند، اما زنجیره فناوری کامل نشده است

ناظمی هرندی با اشاره به اقدامات گذشته صنعت فولاد در حوزه توسعه فناوری اظهار کرد: این تصور که در گذشته به توسعه فناوری توجه نشده یا اقدامی در این زمینه صورت نگرفته، دقیق نیست. ما به توسعه فناوری فکر کرده‌ایم و اقدامات قابل‌توجهی نیز انجام داده‌ایم، اما نتوانسته‌ایم تمام حلقه‌های این زنجیره را تکمیل کنیم.

وی توضیح داد: امروز فولاد مبارکه می‌تواند کوره‌ها و مدول‌های خود را در زمانی بسیار کوتاه و با هزینه‌ای اقتصادی راه‌اندازی کند. اصل راه‌اندازی این تجهیزات و انجام اقدامات مرتبط با آن‌ها مشخص است، اما آنچه کمتر گزارش شده، هزینه واقعی اجرای این فعالیت‌هاست. درحالی‌که این اقدامات با هزینه‌ای بسیار اقتصادی انجام شده‌اند.

مدیرعامل شرکت فنی و مهندسی فولاد مبارکه افزود: دستیابی به چنین توانمندی‌هایی نتیجه ظرفیت‌هایی است که طی ۳۰ تا ۴۰ سال گذشته در کشور ایجاد شده است. در این مدت، مجموعه‌ای از پیمانکاران توانمند و ظرفیت‌های قطعه‌سازی داخلی شکل گرفته‌اند که می‌توانند تقریباً تمام نیازمندی‌های مربوط به بازسازی تجهیزات را در داخل کشور تأمین کنند؛ آن هم در شرایطی که کشور با محدودیت‌های جدی مواجه بوده است.

وی تأکید کرد: بنابراین نمی‌توان گفت در مسیر توسعه فناوری اقدامی انجام نشده است. ما گام‌های مهمی برداشته‌ایم، اما حلقه‌های این زنجیره کامل نشده‌اند. اکنون هدف این است که ظرفیت‌های ایجادشده را به یکدیگر متصل کنیم و بخش‌های تکمیل‌نشده را توسعه دهیم.

شناسایی شکاف‌های دانشی در تجهیزات کلیدی فولادسازی

ناظمی هرندی با تشریح اقدامات انجام‌شده برای تکمیل زنجیره فناوری گفت: موضوع توسعه فناوری در فولاد مبارکه صرفاً در حد طرح یک شعار یا تدوین یک راهبرد باقی نمانده است. آقای دکتر زرندی تقریباً هر دو هفته یک‌بار جلساتی را به این موضوع اختصاص می‌دادند و هدایت کار به آقای دکتر شریفی سپرده شده بود. سایر معاونان نیز در این فرایند مشارکت داشتند و موضوع به‌صورت جدی پیگیری می‌شد.

وی افزود: در بررسی‌های انجام‌شده، بزرگ‌ترین ضعف و اولویت خود را در حوزه تجهیزات کلیدی شناسایی کردیم. مسئله اصلی این بود که دانش و تجربه موجود را گردآوری کنیم، شکاف‌های دانشی و تجربی را بشناسیم و برای تکمیل آن‌ها اقدام کنیم.

مدیرعامل شرکت فنی و مهندسی فولاد مبارکه تصریح کرد: نتیجه این بررسی‌ها آن بود که اگر می‌خواهیم ادعای تسلط بر فناوری داشته باشیم، باید بر مهندسی پایه و فلسفه طراحی تجهیزات مسلط شویم.

وی در تشریح این موضوع گفت: برای مثال، درباره یک کوره قوس الکتریکی، تنها شناخت ظاهر تجهیز یا توانایی بهره‌برداری از آن کافی نیست. باید بدانیم ابعاد و هندسه کوره بر چه اساسی تعیین شده، چه روابطی میان اجزای آن برقرار است و چه معادلاتی بر فرایندهای داخلی آن حاکم است. این دانش در اختیار طراح و صاحب اصلی فناوری قرار دارد، اما ما هنوز بر تمام این جزئیات تسلط نداریم.

ناظمی هرندی افزود: تمرکز ما بر همین برداشت عملیاتی از توسعه فناوری است. ممکن است از نگاه دانشگاهی، به تعریف ما از فناوری نمره پنج داده شود، اما همین سطح از تسلط، نیاز عملیاتی ما را پاسخ می‌دهد و زمینه حرکت به سمت سطوح بالاتر را فراهم می‌کند. در ادامه نیز می‌توانیم به‌تدریج مراحل بعدی توسعه فناوری را طی کنیم.

عبور از وابستگی به مهندسی خارجی در تجهیزات کلیدی

مدیرعامل شرکت فنی و مهندسی فولاد مبارکه با اشاره به توانمندی‌های موجود در صنعت فولاد کشور اظهار کرد: امروز تا حد زیادی می‌توانیم یک فرایند فولادسازی را طراحی کنیم و تشخیص دهیم که برای اجرای آن به چه تجهیزاتی با چه ظرفیت‌هایی نیاز داریم. در حوزه قطعه‌سازی نیز توانمندی‌های مناسبی ایجاد شده، سازندگان خوبی در اختیار داریم و در بهره‌برداری از واحدهای فولادسازی نیز از تجربه و تخصص قابل‌توجهی برخورداریم.

وی ادامه داد: با وجود این ظرفیت‌ها، همچنان در حوزه مهندسی تجهیزات کلیدی با ضعف مواجه هستیم. برای نمونه، اگر فولاد مبارکه پس از این همه سال بخواهد یک کوره قوس جدید احداث کند، موضوع مهندسی آن همچنان به شرکت‌های خارجی وابسته است. حتی پیمانکارانی که در اجرای این پروژه‌ها فعالیت می‌کنند، مهندسی را به طرف خارجی واگذار می‌کنند و نقش مجموعه‌های داخلی بیشتر به اجرا و تأمین تجهیزات محدود می‌شود.

ناظمی هرندی تأکید کرد: درحالی‌که اگر دانش مهندسی پایه را در اختیار داشته باشیم، می‌توانیم نقش مجموعه‌های داخلی را در این پروژه‌ها توسعه دهیم. تسلط بر مهندسی پایه به ما امکان می‌دهد ظرفیت سازندگان و متخصصان داخلی را به‌شکل مؤثرتری به کار بگیریم و سطح بومی‌سازی تجهیزات را افزایش دهیم.

مأموریت شرکت فنی و مهندسی برای تکمیل حلقه مفقوده فناوری

وی با اشاره به مأموریت جدید شرکت فنی و مهندسی فولاد مبارکه گفت: تمرکز اصلی ما بر تکمیل همین حلقه مفقوده قرار گرفته است. هدف این است که بتوانیم دانش طراحی و مهندسی تجهیزات کلیدی از جمله کوره قوس الکتریکی، ماشین ریخته‌گری، واحدهای شدال‌اف و آراچ را در اختیار داشته باشیم.

ناظمی هرندی افزود: زمانی می‌توانیم ادعا کنیم توانایی احداث یک واحد فولادسازی را داریم که بر دانش مهندسی این تجهیزات مسلط باشیم. البته تحقق چنین هدفی نیازمند مشارکت زنجیره‌ای از ذی‌نفعان، مجموعه‌های تخصصی و صاحبان دانش است.

مدیرعامل شرکت فنی و مهندسی فولاد مبارکه با تشریح اقدامات انجام‌شده در این مسیر اظهار کرد: در بررسی‌های صورت‌گرفته، نزدیک به ۴۰ حوزه دانشی و فناورانه را شناسایی کرده‌ایم. تنها در حوزه کوره، نزدیک به هفت منبع دانشی شناسایی شده است.

وی ادامه داد: از میان این منابع، تنها برای یکی از آن‌ها، به دلیل شکاف دانشی موجود، به منبع خارجی نیاز داریم و در سایر بخش‌ها از ظرفیت‌های داخلی استفاده می‌کنیم. این ظرفیت‌ها شامل دانش مجموعه‌هایی است که برای ما قطعه تولید می‌کنند و همچنین متخصصانی که در بخش‌های بهره‌برداری فولاد مبارکه فعالیت دارند.

مدل‌سازی کوره‌ها و برنامه احداث نخستین کوره ایرانی

ناظمی هرندی با اشاره به ورود شرکت به مرحله مدل‌سازی تجهیزات کلیدی گفت: اکنون در حال مدل‌سازی کوره‌ها هستیم و تلاش می‌کنیم علاوه بر هندسه تجهیزات، مدل‌های دینامیکی و روابط حاکم بر فرایندهای داخلی آن‌ها را نیز شناسایی و تدوین کنیم.

وی افزود: برای دو خط اصلی خود تا عید هدف‌گذاری کرده‌ایم و امیدواریم پس از آن، با حمایت‌های لازم، بتوانیم پروژه‌های واقعی دریافت کنیم و از مرحله توسعه دانش و مدل‌سازی به مرحله اجرای عملی برسیم.

مدیرعامل شرکت فنی و مهندسی فولاد مبارکه در پایان تأکید کرد: هدف ما این است که با تکیه بر ظرفیت‌های داخلی و تکمیل دانش مهندسی موردنیاز، زمینه طراحی و احداث نخستین کوره ایرانی را فراهم کنیم.