منطقه منفصله ریمدان منطقه آزاد چابهار دیگر صرفاً یک نقطه عبور در مرز ایران و پاکستان نیست؛ این منطقه در حال تبدیل شدن به یک کانون فعال تجارت، ترانزیت و سرمایه‌گذاری است؛ جایی که افزایش تردد کامیون‌ها، ۲۴ ساعته شدن فعالیت مرز و برنامه توسعه زیرساخت‌ها، چشم‌انداز تازه‌ای را برای مردم دو سوی مرز ترسیم کرده است.

به گزارش منشوراقتصاد از خبرگزاری برنا، منطقه منفصله ریمدان منطقه آزاد چابهار از ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ با اخذ کد گمرکی از گمرک جمهوری اسلامی ایران رسماً فعال شد و در فاصله این تاریخ تا ۲۳ مرداد ۱۴۰۵، بیش از ۴۶۰ هزار و ۶۰۸ تن کالا در قالب ۱۸ هزار و ۶۸۰ کامیون از این مسیر جابه‌جا شده است؛ عملکردی که نشان می‌دهد ظرفیت تجاری منطقه منفصله ریمدان در مدت کوتاهی وارد مرحله‌ای عملیاتی شده است.

تجارت دوطرفه؛ از ایران به پاکستان و از پاکستان به ایران اساس آمار ثبت‌شده، در این مدت ۲۰۲ هزار و ۹۷۰ تن کالا با ۸ هزار و ۱۱۹ کامیون از ایران به پاکستان صادر و ۲۳۰ هزار و ۵ تن کالا با ۹ هزار و ۲۵۷ کامیون از پاکستان وارد ایران شده است. قیر، گاز، شمش آهن، زغال‌سنگ، سنگ‌آهن و گوگرد از جمله کالا‌های صادراتی ایران و برنج، انبه، موز، کوکوپیت و لیمو از مهم‌ترین اقلام وارداتی بوده‌اند.

در کنار تجارت دوجانبه، ۲۷ هزار و ۶۳۳ تن کالا با یک هزار و ۳۰۴ کامیون نیز از مسیر پاکستان به کشور‌های ثالث ترانزیت شده است؛ از این میزان، ۲۵ هزار و ۷۲۵ تن به افغانستان و یک هزار و ۹۰۸ تن به ازبکستان اختصاص داشته است. این بخش از کارنامه منطقه منفصله ریمدان، ظرفیت آن را برای ایفای نقش در تجارت پاکستان با افغانستان و کشور‌های آسیای مرکزی آشکار می‌کند. توافق اسلام‌آباد؛ نتیجه‌ای که در کمتر از یک هفته به مرز رسید.

یکی از مهم‌ترین تحولات اخیر، ۲۴ ساعته شدن فعالیت مرز منطقه منفصله ریمدان–گبد است؛ اقدامی که در چارچوب توافقات دهمین کمیته مشترک تجاری ایران و پاکستان در اسلام‌آباد مورد توافق قرار گرفت و در کمتر از یک هفته به مرحله اجرا رسید. این اتفاق را می‌توان نمونه‌ای از تبدیل دیپلماسی اقتصادی به اقدام اجرایی دانست. ۲۴ ساعته شدن مرز برای فعالان اقتصادی یعنی کاهش زمان توقف، افزایش بهره‌وری ناوگان، تسریع جابه‌جایی کالا و امکان برنامه‌ریزی بهتر برای تجارت. برای رانندگان نیز معنای روشن‌تری دارد: زمان کمتر در صف و مرز و زمان بیشتر در مسیر.

زیرساخت؛ اولویت نخست برای مرزی که قرار است بزرگ‌تر شود

افزایش تردد کامیون‌ها، همزمان نیاز به توسعه زیرساخت‌ها را برجسته کرده است. مرز ۲۴ ساعته، بدون پارکینگ و توقفگاه مناسب، مسیر‌های دسترسی، خدمات رفاهی، بهداشتی، سوخت‌رسانی، تعمیر و نگهداری و امکانات لجستیکی نمی‌تواند به ظرفیت کامل خود برسد. از این رو، سازمان منطقه آزاد چابهار توسعه زیرساخت‌های منطقه منفصله ریمدان را با رویکردی عملیاتی دنبال می‌کند؛ رویکردی که در آن تسهیل تردد کامیون‌ها و ارتقای رفاه رانندگان و صاحبان بار در کنار توسعه تجارت قرار گرفته است. محمد سعید اربابی، رئیس هیأت مدیره و مدیرعامل سازمان منطقه آزاد چابهار بر شتاب‌بخشی به توسعه منطقه منفصله ریمدان و آماده‌سازی بستر‌های لازم برای فعالیت اقتصادی تأکید دارد. در همین راستا، در سال ۱۴۰۵ حدود دو همت کار و سرمایه‌گذاری عمرانی برای توسعه منطقه منفصله ریمدان در برنامه قرار گرفته است. هدف این اقدامات، ایجاد زیرساخت متناسب با رشد تجارت و آماده کردن منطقه منفصله ریمدان برای پذیرش حجم بیشتری از ناوگان و فعالان اقتصادی است.

سرمایه‌گذاری؛ گام بعدی پس از عبور کامیون‌ها

توسعه منطقه منفصله ریمدان قرار نیست به افزایش تردد کامیون محدود شود. هدف اصلی، خلق ارزش افزوده و ماندگاری بخشی از منافع تجارت در منطقه است. بر همین اساس، سازمان منطقه آزاد چابهار فرآیند شناسایی و جذب سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی، صدور مجوز‌های سرمایه‌گذاری و انعقاد قرارداد با سرمایه‌گذاران را دنبال می‌کند. انبارداری، سردخانه، بسته‌بندی، لجستیک، پایانه‌های حمل‌ونقل، خدمات ناوگان، مراکز توزیع و صادرات مجدد از جمله زمینه‌هایی هستند که می‌توانند پذیرای سرمایه‌گذاران باشند. در این مدل، افزایش تردد کامیون باید به شکل‌گیری یک زنجیره اقتصادی منجر شود: کالا → حمل‌ونقل → خدمات → انبار و لجستیک → سرمایه‌گذاری → اشتغال و ارزش افزوده.

منطقه منفصله ریمدان–گبد؛ حرکت از مرز مشترک به فرصت مشترک

در ادامه توافقات ایران و پاکستان، ایجاد گیت مستقل میان منطقه منفصله ریمدان و گبد و حرکت به سمت ایجاد منطقه آزاد مشترک ریمدان–گبد، یکی از محور‌های مهم همکاری دو کشور است. فعالیت شبانه‌روزی گمرک‌های دو طرف می‌تواند نخستین گام برای ایجاد یک نظام مرزی سریع‌تر و کارآمدتر باشد و در مراحل بعد، توسعه زیرساخت‌های مشترک و تسهیل سرمایه‌گذاری، ظرفیت‌های اقتصادی دو سوی مرز را به یکدیگر نزدیک‌تر کند.

این رویکرد با سیاست همسایگی دولت وفاق ملی جمهوری اسلامی ایران و تلاش برای تقویت دیپلماسی اقتصادی با کشور‌های همسایه هم‌راستا است. در همین چارچوب، سفر‌ها و رایزنی‌های محمد سعید اربابی مدیر عامل سازمان منطقه آزاد چابهار در پاکستان با هدف تقویت روابط اقتصادی، تسهیل تجارت و فعال‌سازی ظرفیت‌های مشترک مرزی دنبال شده است.

منطقه منفصله ریمدان؛ حلقه‌ای در مسیر پاکستان به آسیای مرکزی

ترانزیت کالا به افغانستان و ازبکستان نشان می‌دهد منطقه منفصله ریمدان ظرفیت آن را دارد که در آینده بخشی از یک کریدور بزرگ‌تر منطقه‌ای باشد. در صورت توسعه زیرساخت‌های جاده‌ای و لجستیکی و اتصال این جریان به راه‌آهن چابهار–زاهدان و شبکه سراسری ریلی ایران، امکان شکل‌گیری زنجیره حمل‌ونقل ترکیبی میان پاکستان، ایران، افغانستان و آسیای مرکزی تقویت خواهد شد. در افق بلندمدت نیز توسعه پیوند‌های ریلی و حمل‌ونقلی ایران و پاکستان می‌تواند زمینه ارتباط این مسیر با شبکه‌های تجاری غرب و اروپا را فراهم کند.

هدف نهایی؛ مرزی که برای مردم فرصت بسازد

برای مردم منطقه، موفقیت منطقه منفصله ریمدان زمانی معنا پیدا می‌کند که آثار توسعه در زندگی روزمره دیده شود: راننده با امنیت و آرامش بیشتری توقف و استراحت کند؛ صاحب بار با سرعت و اطمینان بیشتری کالا را جابه‌جا کند؛ کسبه محلی از رونق تجارت بهره‌مند شوند؛ سرمایه‌گذار فرصت واقعی فعالیت پیدا کند؛ و جوانان منطقه از توسعه تجارت، سهمی در قالب اشتغال و درآمد داشته باشند. به همین دلیل، برنامه توسعه منطقه منفصله ریمدان صرفاً افزایش ظرفیت مرزی نیست؛ تلاش برای تبدیل تجارت به زیرساخت، سرمایه‌گذاری، اشتغال و آبادانی است.

منطقه منفصله ریمدان امروز ۲۴ ساعته برای تجارت فعال است؛ اما برنامه بزرگ‌تر، ساختن منطقه‌ای است که ۲۴ ساعت شبانه‌روز برای اقتصاد، سرمایه‌گذاری و آینده مردم دو سوی مرز فرصت ایجاد کند.